Blog nietestowany na zwierzętach

Pogromcy mitów - SĘP

  25 lip 2017       Elwira       Zwierzakowy lifestyle  Komentarze

1. Charakterystyka: wygląd, miejsce zamieszkania, tryb życia i dieta

Sępy stanowią grupę dużych padlinożernych ptaków. Zamieszkują głównie ciepłe strefy klimatyczne, ale również wysokie góry o odpowiedniej termice, czyli takie, które są otaczane przez prądy wznoszącego się ciepłego powietrza. Wielkość i waga ciała uzależniają je bowiem od tych prądów umożliwiając długie szybowanie bez zbędnych nakładów energii (rzadko machają wówczas skrzydłami).

Każdy gatunek sępa ma swój własny obszar występowania

Jedną z ich cech charakterystycznych jest niemal całkiem łysa głowa – zamiast piór występuje tu jedynie lichy puszek. Wikipedia podaje, że dawniej tłumaczono to zwyczajami żywieniowymi, tzn. że głowa jest głowa dlatego, aby pióra nie kleiły się do zakrwawionych zdobyczy. Jednak teraz wiadomo, że pełni ona funkcję czysto termoregulacyjną, a więc zapobiega przegrzaniu się organizmu zwierzęcia.

Głowa jest łysa, ale resztę ciała – jak widzicie - pokrywają gęste, długie pióra, zazwyczaj ciemnego koloru

Kolejną cechą jest zakrzywiony i zaostrzony na końcu dziób, umożliwiający odrywanie kawałków mięsa od kości. Ponadto ptaki te posiadają silne, długie nogi zaopatrzone w szpony. One także ułatwiają odrywanie kawałków ciała ofiary.

Rozpiętość skrzydeł tych ptaków jest bardzo duża i wynosi ponad 2 metry, u niektórych gatunków dochodząc nawet do 3 metrów.

Sępy budują gniazda na półkach skalnych, rzadziej na drzewach. Dlatego, aby innym drapieżnikom utrudnić do nich dostęp. Tam składają zwykle 1-2 jaja, które następnie wysiadują przez okres 6-8 tygodni. Warto podkreślić, że okres lęgowy wypada u każdego gatunku w innym czasie.

Młode opuszczają gniazdo po upływie 10-18 tygodni, Źródło: drapiezniki.pl

Są one ptakami z reguły osiadłymi, lecz w poszukiwaniu pożywienia potrafią pokonywać duże odległości, szczególnie wtedy gdy w gnieździe czekają głodne dzióbki pisklaków.

Sępy należą do gatunków monogamicznych, a więc tworzących długotrwałe związki, często nawet na całe życie.

Ponadto z reguły są samotnikami, które „jednoczą się” przy wspólnym posiłku. Mają świetny wzrok, który pozwala im na wykrycie martwego zwierzęcia z góry. Aczkolwiek mogą również sugerować się zachowaniem innych sępów, które dają do zrozumienia, że w pobliżu znajduje się padlina.

Ale chociaż ptaki te są padlinożerne (sprecyzujmy: należą do nielicznych zwierząt odżywiających się wyłącznie padliną), to wbrew powszechnej opinii nie zajadają się zwłokami w dalekim stadium rozkładu. Zdecydowanie preferują zwierzęta padłe niedawno (jedzą właściwie każdą padlinę – od ssaków po ryby. Warto tu jeszcze nadmienić, że z łatwością trawią nawet kości). Niechętnie spożywają mięso mające więcej niż kilka dni, do tego stopnia, że w przypadku wystąpienia braku odpowiedniej ilości pokarmu albo przy sporym zagęszczeniu populacji, sępy zaczynają polować. Dzieje się to jednak sporadycznie – najczęściej bowiem odpowiednio wcześniej wypatrują z góry słabnących osobników i podążają za nimi do momentu aż padną – wtedy urządzają sobie ucztę.

Portal Ekologia.pl podaje, że spożywanie padliny wymaga ciekawych przystosowań ewolucyjnych, jak np. to, że potrafią one obyć się długo bez jedzenia, a więc nie są zmuszone jeść nieświeżej padliny. Dodatkowo są odporne na działanie całej gamy chorobotwórczych ustrojów zalęgłych w przeleżałym mięsie, toteż obce są im zatrucia pokarmowe.

Akurat ten osobnik miał szczęście, bo nie musi się z nikim dzielić obiadem ;)

Co więcej, naukowcy odkryli, że sępy mają żołądki najmocniejsze na świecie. Dowiedli, że ich kwas żołądkowy jest na tyle silny, że mógłby rozpuścić nawet… metal! Zdaniem koreańskich genetyków, czarne sępy mają także silny system odpornościowy. To sprawia, że podobno nie są nawet podatne na zatrucie ani jadem kiełbasianym ani wąglikiem. Można  więc podejrzewać, że najwidoczniej wytworzyły w sobie też tolerancję na niektóre zabójcze bakterie – takie, które zabiłyby inne zwierzęta.

Wszystko to sprawia, że ptaki te są w stanie przetrwać nawet w bardzo wymagającym i niegościnnym środowisku. I może to paradoksalnie dlatego w Europie spotykamy tylko cztery z trzynastu gatunków , tj.: sępa płowego, sępa kasztanowatego, ścierwnika zwyczajnego oraz orłosępa. Może pozostałym po prostu żyłoby się u nas zbyt prosto, byłoby zbyt nudno, jak sądzicie? ;)

 

2. O negatywnym wizerunku – skąd się wzięła zła sława sępa?

 

Sęp – jak to bywa w przypadku padlinożerców - nie cieszy się powszechną sympatią ludzi. Wpłynęła na to powierzchowna obserwacja zwyczajów tego ptaka: łysy, ubrudzony krwią łapczywie odrywający kawałki ciała martwego zwierzęcia zdecydowanie nie wywołuje dobrego wrażenia, przyznacie? Nie dziwi więc, że od dawna przypisywano sępom cechy negatywne. Ścierwojad, grabieżca, pazerny krwiopijca czy darmozjad – takich epitetów nie żałowano pod ich adresem.

Kres cierpieniom Prometeusza położył Herakles (Herkules) rozbijając maczugą kajdany i zabijając sępa

Do wzmocnienia fatalnego wizerunku tego ptaka z pewnością przyczynił się także szeroko znany mit o Prometeuszu. Wedle legendy ten odważny mocarz nie tylko ulepił z gliny ludzką istotę, ale w wyniku odruchu serca (człowiek bowiem był słaby i bezradny wobec świata), a także wbrew woli bogów, skradł z Olimpu ogień, po to by ludzie mogli się ogrzać i skutecznie bronić przed niebezpieczeństwami. Na domiar złego nauczył ich również gotować, budować, czytać, pisać oraz opanowywać siły natury. Tym wszystkim tak mocno wkurzył Zeusa, że ten w ramach zemsty postanowił porządnie go ukarać. Przykuł go zatem do skał Kaukazu, które codziennie o świcie odwiedzał nie kto inny jak podły oraz wygłodniały sęp właśnie. Zwierzak ze smakiem wyżerał śmiałkowi wątrobę, która to przez resztę dnia i nocy notorycznie odrastała. Oczywiście po to by ponownie zostać skonsumowaną.

Zwróćmy uwagę na to, że do dziś również sennik nie pozostawia na tych ptakach suchej nitki. I tak na przykład ujrzeć żerującego sępa może oznaczać zapowiedź choroby, zabicie go – rozwiązanie uciążliwych problemów, z kolei bycie sępem – oznacza nadejście trudności.

 

3. Jak jest naprawdę?

 

Sepy są uznawane za rewelacyjnych czyścicieli w świecie przyrody. I nie ma w tym stwierdzeniu ani krzty przesady. Ich znaczenie jest szczególne istotne w upalnym klimacie, gdzie szybko dochodzi do psucia się zwłok, a tym samym dużo łatwiej o rozprzestrzenianie się ogromnej ilości bakterii w ekosystemie, a co za tym i przeróżnych chorób, takich jak np. wścieklizna czy cholera. Aczkolwiek na naszym kontynencie o klimacie umiarkowanym rola tych ptaków jest także nie do przecenienia – uznaje się je bowiem za najlepszych strażników higieny na górskich pastwiskach. Sępy migiem usuwają padłe zwierzęta z terenów niedostępnych dla człowieka. Dzięki nim zbędne staje się użycie śmigłowców, a to znacznie ogranicza koszty utylizacji.

Portal Ekologia.pl podaje, że obecnie doceniając rolę tych ptaków władze francuskie z powodzeniem realizują projekt reintrodukcji sępów w Alpach. Natomiast znacznie większe programy ochrony realizowane są ponoć w Chorwacji, Grecji i Hiszpanii oraz w niektórych państwach afrykańskich i azjatyckich.

Ponieważ na niektórych terenach ptaki będące atrakcją przyrodniczą powodują wzrost przychodów z agroturystyki,
to bywają nawet dokarmiane przez celowe wykładanie padliny.

Okazuje się jednak, że w niektórych rejonach świata już dawniej doceniano te zwierzęta. Ponoć w Indiach sęp był opiekuńczym duchem, czuwającym nad dziećmi podczas nieobecności rodziców. Zaś w starożytnym Egipcie uznawany był nie tyle za zwierzę pozytywne, co wręcz za święte, a noszony w postaci amuletu miał zapobiegać „chorobom” duszy i prowadzić ją przez życie, tak aby bezpiecznie trafiła do zaświatów. Był ponadto symbolem powszechnie czczonej bogini Nechbet z Górnego Egiptu przedstawianej właśnie pod postacią opiekuńczej sępicy z rozpostartymi skrzydłami.

 

4. Zła sytuacja sępów, czyli o tym dlaczego giną oraz, jakie to niesie konsekwencje

 

Specjaliści alarmują, że niedawna radykalna intensyfikacja rolnictwa, a przede wszystkim stosowanie nowoczesnych obostrzeń sanitarnych, jak również zajmowanie kolejnych siedlisk pod infrastrukturę energetyczną doprowadziły do znacznego spadku populacji sępów na całym świecie. Bez podjęcia specjalnych programów ochrony, zdolność przetrwania populacji wielu gatunków jest ich zdaniem bardzo wątpliwa.

Kopalnia wiedzy.pl zauważa, że w Azji doszło do masowego wymierania tych ptaków na skutek dodawania do paszy zwierząt hodowlanych środka przeciwbólowego tzw. diklofenaku, który zatruwał ptaki żywiące się padłymi zwierzętami. Podobno zanim zorientowano się w sytuacji populacja trzech azjatyckich gatunków sępów zmniejszyła się aż o 95%. W Afryce sytuacja tych ptaków też prezentuje się nader nieciekawie: są one bowiem celowo tępione przez kłusowników, chcących ukryć miejsca rzezi słoni, ponadto przypadkowo padają ofiarami trucizn serwowanych przez pasterzy hienom oraz lwom, a także bywają źródłem ludzkiego pożywienia oraz składnikiem specyfików używanych w medycynie tradycyjnej rzekomo wywołujących jasnowidzenie. Jakby tego wszystkiego było mało okazuje się, że dodatkowym zagrożeniem stają się dla nich farmy wiatrowe i linie wysokiego napięcia.

 „Okradanie afrykańskiego nieba z jednej z najbardziej znanych i spektakularnych grup ptaków i szybki spadek populacji sępów na kontynencie ma poważne konsekwencje dla jego mieszkańców. Zjadając padlinę sępy pomagają zatrzymać rozprzestrzeniające się choroby. Teraz, kiedy jesteśmy świadomi skali spadku ich populacji, przyrodnicy muszą przekonać ustawodawców, organizacje religijne, agencje rządowe i władze lokalne oraz samych mieszkańców do ochrony tych wspaniałych ptaków”.  Dr Juliusz Arinaitwe, dyrektor afrykańskiego programu w Birdlife International

Specjaliści próbujący oceniać skutki zmniejszania się liczebności sępów już teraz przekonują, że na przykład w Indiach spadek liczebności sępów przyczynił się do wzrostu liczebności szczurów i zdziczałych psów, które roznoszą leptospirozę i wściekliznę.

 

5. Sępy – ciekawostki

- sęp plamisty lata najwyżej ze wszystkich ptaków. Może szybować na wysokości powyżej 11 000 m n.p.m. To wysokość osiągana przez rejsowe samoloty pasażerskie. Bez trudu mógłby usiąść na szczycie najwyższej góry świata – Mount Everest;

- są bardzo troskliwe wobec piskląt;

- bywają łakome do tego stopnia, że czasami muszą zwrócić część zjedzonego pokarmu, ponieważ są za ciężkie i nie mogą się wzbić w górę - ale niech pierwszy rzuci kamieniem ten z nas, któremu nigdy nie zdarza się przejść jakimś smakołykiem :)

- mimo nieprzychylnej reputacji sępy są bardzo pożytecznymi ptakami, bowiem skutecznie oczyszczają ziemię z padliny, która w trakcie rozkładu wydziela wiele szkodliwych związków chemicznych, niebezpiecznych dla gleby, owadów, ludzi i zwierząt;

- w Afryce często dochodzi do potyczek o padlinę pomiędzy sępami a szakalami;

- sępy uszate charakteryzują się dziobami tak twardymi, że potrafią przebić się przez skórę zwierzęcia i radzić sobie nawet z najbardziej twardym i żylastym mięsem;

- w Tybecie sępy są wykorzystywane podczas pochówków podniebnych (pogrzebów powietrznych). Choć zapewne taka praktyka wyda Wam się szokująca, to faktem jest, że w trakcie buddyjskiej ceremonii pogrzebowej kapłan zanosi na zbocze góry nagie i umyte zwłoki zmarłego. Kładzie je twarzą do ziemi. Następnie rozcina skórę w wielu miejscach, aby przyciągnąć sępy i ułatwić im „pracę” (taka praktyka nie jest związana wyłącznie z religią, ale również z warunkami środowiskowymi. W Tybecie gleba jest kamienista i zmarznięta, co często uniemożliwia tradycyjny pochówek. Kremacja również nie wchodzi w grę, ponieważ drewno jest w tamtych obszarach zbyt rzadkim i cennym surowcem);

- niemieccy policjanci z Weltvogelpark Walsrode szkolą sępy do wykrywania zwłok;

- ścierwnik zwyczajny oraz orłosęp posiadają nietypowe zachowania związane ze sposobem zdobywania pokarmu – pierwszy rozbija strusie jaja za pomocą kamieni, drugi zrzuca kości ze znacznych wysokości,  co pozwala mu na dostanie się do pożywnego szpiku.

I teraz mamy pytanie, które bardzo nas nurtuje: czy jest wśród Was szczęśliwiec, któremu dane było zobaczyć sępa na żywo w jego naturalnym środowisku? Koniecznie dajcie znać! :)

 

Źródła:

Ekologia.pl

DinoAnimals.pl

Blogopodrozach.pl

Wiedzaizycie.pl

Tylkoprzyroda.pl

Otop.org.pl

Wikipedia.org

 

comments powered by Disqus